Thuốc điều trị HIV có gây tác hại gì cho cơ thể không?

Trước hết, virus HIV được định nghĩa là siêu virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Sở dĩ như vậy là do HIV phá huỷ các tế bào lympho CD4 +, là những tế bào có vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch của cơ thể. Các tế bào CD4+ này có trách nhiệm bảo vệ giữ cho cơ thể khỏe mạnh khỏi các bệnh thông thường và nhiễm trùng.

Tổng quan về bệnh HIV 

Trước hết, virus HIV được định nghĩa là siêu virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Sở dĩ như vậy là do HIV phá huỷ các tế bào lympho CD4 +, là những tế bào có vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch của cơ thể. Các tế bào CD4+ này có trách nhiệm bảo vệ giữ cho cơ thể khỏe mạnh khỏi các bệnh thông thường và nhiễm trùng. Virus HIV lây truyền qua 3 con đường đó là đường quan hệ tình dục không an toàn, đường máu, và từ mẹ sang con. 

Giai đoạn của bệnh HIV 

Khi xâm nhập vào cơ thể người bệnh trải qua 3 giai đoạn: 

- Giai đoạn 1 được gọi là giai đoạn cửa sổ. Giai đoạn này kéo dài từ 3 – 6 tháng sau hành vi nguy cơỞ giai đoạn này thì có đến 80% người bị nhiễm virus hoàn toàn không có biểu hiện gì của bệnh, 20% còn lại có một số những biểu hiện nhiễm trùng cấp như: Sốt (38-40 độ C), đau cơ, đau khớp, nổi hạch, phát ban... Các triệu chứng này hiện diện trong vòng 5-10 ngày và tự khỏi hoàn toàn. Trong giai đoạn này, chỉ mới có sự hiện diện của kháng nguyên tức virus HIV trong máu. Lúc này hệ miễn dịch chưa phát hiện ra sự có mặt của virus trong cơ thể nên chưa sản sinh ra kháng thể 

- Giai đoạn 2: Được gọi là giai đoạn HIV không triệu chứng (giai đoạn nhiễm trùng không triệu chứng)Sau thời kỳ nhiễm trùng cấp (diễn ra ở 20% số người bị nhiễm) thì người nhiễm HIV rơi vào giai đoạn dài không có triệu chứng lâm sàng, nhưng chẩn đoán huyết thanh (xét nghiệm test nhanh) lại khá dễ dàng, dựa vào sự hiện diện của kháng thể chống HIV có trong máu của người bị nhiễm. 

- Giai đoạn 3: Giai đoạn HIV có triệu chứng như hội chứng hạch to toàn thân và kéo dài. Đồng thời cơ thể xuất hiện những biểu hiện lâm sàng thực sự của HIV (bệnh chuyển sang giai đoạn AIDS): Tiêu chẩy > 1 tháng, sút 3 – 5% trọng lượng cơ thể,  sốt không rõ nguyên nhân kéo dài… Tiếp sau đó là người nhiễm virus HIV bắt đầu mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội từ bên ngoài hay nói cách khác là do HIV đã đi đến giai đoạn cuối cùng là AIDS. Người bệnh sẽ bị suy kiệt do các bệnh cơ hội phát triển mạnh không kiềm hãm, và dẫn đến tử vong. 

Thuốc điều trị HIV là gì 

ARV là viết tắt của Antiretrovaral là một loại thuốc được chế ra nhằm làm giảm sự sinh sôi nảy nở của HIV trong cơ thể do đó duy trì được lượng virus thấp nhất trong máu và duy trì được tình trạng bình thường của hệ miễn dịch.. Nếu điều trị ARV hiệu quả thì có thể làm chậm sự tiến triển hoàn toàn của AIDS trong nhiều năm, làm giảm nguy cơ lây truyền và làm tăng chất lượng sống của người nhiễm HIV/AIDS. Khi hệ miễn dịch chưa bị suy giảm, người nhiễm không có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội hoặc chỉ mắc ở mức độ nhẹ.

Trong trường hợp hệ miễn dịch của người nhiễm HIV đã bị suy giảm, nhờ ARV kiềm chế sự nhân lên của HIV, hệ miễn được phục hồi trở lại, đồng thời làm giảm khả năng mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội cho người nhiễm HIV. Từ đó, giúp người nhiễm HIV tiếp tục sống khỏe mạnh, lâu dài như mọi người. 

Các nhóm thuốc ARV được sử dụng tại Việt nam:

Nhóm ức chế men sao chép ngược nucleoside và nucleotide (NRTI).

Nhóm ức chế men sao chép ngược không phải là nucleoside (NNRTI).

Nhóm ức chế men protease (PI).

Các tác dụng phụ có thể gặp phải khi dùng thuốc 

thuốc điều trị HIV

Một số tác dụng phụ thường gặp là: 

- Buồn nôn: Để hạn chế tác dụng phụ này, người bệnh có thể uống thuốc trong hoặc ngay sau bữa ăn hoặc có thể uống thuốc chống nôn trước khi uống ARV 30 phút. 

- Tiêu chảy: Nếu uống thuốc người bệnh thấy bị tiêu chảy, cần đánh giá mức độ tiêu chảy và các triệu chứng kèm theo. Khi bị tiêu chảy cần uống oresol để bù nước, điện giải. Nếu nặng cần truyền dịch hoặc có thể phải dùng các thuốc chống tiêu chảy để hạn chế tiêu chảy tạm thời. 

- Đau đầu: Trường hợp người bệnh thấy đau đầu khi dùng thuốc có thể dùng các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol để giảm bớt đau đầu. Thuốc này có rất sẵn tại các hiệu thuốc. Cần chú ý các tác dụng phụ của thuốc ARV để thông báo cho bác sĩ điều trị. 

- Đau bụng, khó chịu ở bụng: Đối với hiện tượng này người bệnh cần phải theo dõi kỹ. Trường hợp đau liên tục cần tới cơ sở y tế nơi cấp thuốc để được xử lý, thậm chí là phải thay thế thuốc khác hoặc đổi phác đồ điều trị. 

- Nổi ban đỏ, ngứa: Cũng giống như các thuốc điều trị khác, thuốc ARV cũng có thể gây dị ứng. Nhẹ thì có biểu hiện ban đỏ rải rác, ngứa… Khắc phục bằng cách: uống thêm thuốc kháng histamin. Tuy nhiên nếu dị ứng nặng có thể đe doạ tính mạng cần ngừng thuốc ngay và điều trị tích cực tại các trung tâm y tế có đủ điều kiện.

- Thiếu máu: Một số thuốc ARV có tác dụng ức chế tủy xương làm cho tủy xương giảm khả năng sinh ra hồng cầu gây thiếu máu với các biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt. Thường xuất hiện sau 4-6 tuần hoặc có thể xuất hiện sau vài tháng điều trị bằng thuốc ARV. Có thể bổ sung vitamin B12, viên sắt, folic... để khắc phục tình trạng này. 

- Rối loạn giấc ngủ, hay gặp ác mộng khi ngủ: Đối với người bệnh gặp triệu chứng này nên dùng thuốc vào buổi tối, trước khi đi ngủ. Các triệu chứng này thường không kéo dài. Có thể dùng các loại thuốc an thần, thuốc hỗ trợ để ngủ tốt hơn. 

- Bệnh lý thần kinh ngoại vi: Người bệnh thường có biểu hiện rối loạn cảm giác ngoại vi, chủ yếu ở đầu chi, biểu hiện tê bì, rát bỏng hoặc đau. Nếu bị nặng khiến người bệnh đi lại khó khăn, mất cảm giác nhiều nơi. Thường xuất hiện vào tháng thứ 6 điều trị. Có thể dùng vitamin nhóm B liều cao, nếu nặng phải thay thế thuốc. Ngoài ra thuốc có thể gây độc với gan, thận, rối loạn phân bố mỡ (với các biểu hiện tăng tích tụ mỡ ở ngực, bụng, lưng, gáy; teo mô mỡ ở cánh tay, cẳng chân, mông, má)... 

Những điều cần lưu ý khi dùng ARV 

- PEP – điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, là sử dụng ARV sau khi phơi nhiễm với HIV, phải được sử dụng sau 72h sau khi phơi nhiễm. Dùng ARV sau 4 tuần dừng lại có thể giúp hiệu quả phòng phơi nhiễm với HIV đến 98%.

- Điều trị ARV chủ yếu là điều trị ngoại trú và được chỉ định khi người bệnh có đủ tiêu chuẩn lâm sàng hoặc xét nghiệm và người bệnh đã sẵn sàng điều trị.

- Bất cứ phác đồ điều trị nào cũng phải có ít nhất 3 loại thuốc.

- Điều trị ARV cho người đã bị nhiễm HIV là điều trị suốt đời, người bệnh phải tuân thủ điều trị tuyệt đối để đảm bảo hiệu quả và tránh kháng thuốc.

- Người nhiễm HIV được điều trị ARV vẫn phải áp dụng các biện pháp dự phòng lây nhiễm virus cho người khác.

- Người nhiễm HIV được điều trị ARV khi tình trạng miễn dịch chưa phục hồi cần tiếp tục điều trị dự phòng các bệnh nhiễm trùng cơ hội. 

Kết luận 

Thuốc ARV là thuốc có hiệu quả cao trong việc phòng phơi nhiễm và ức chế sự nhân lên của virus với những người đã nhiễm bệnh, giúp kéo dài thời gian sống khỏe mạnh đối với người bệnh HIV, giảm nguy cơ lây nhiễm HIV từ người bệnh ra cộng đồng, xã hội. Tuy nhiên khi uống thuốc ARV người bệnh cũng có thể gặp một số tác dụng phụ ảnh hưởng đến sức khỏe, do đó cần phối hợp một cách chặt chẽ với bác sỹ chuyên khoa trong điều trị để có hướng xử lý tốt nhất cho từng trường hợp.

 

Con đường lây bệnh của HIV và cơ chế gây bệnh

HIV tên một loại virus gây suy giảm miễn dịch và phá hủy hệ miễn dịch ở người. Ai cũng biết HIV lây truyền qua ba con đường là đường máu qua truyền máu của người có virut HIV, qua vết thương hở..., quan hệ tình dục qua niêm mạc cơ quan sinh dục khi quan hệ bằng miệng, quan hệ không bảo vệ... và từ mẹ sang con khi cho con bú. Nhưng HIV xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh như thế nào thì không phải ai cũng biết.

Bấm để gọi ngay